Khoa học đang mất đi những kiến thức mà nó không thể đánh mất. Các kết quả âm tính không được công bố, chuyên môn khó kiếm được ra đi cùng các nhà nghiên cứu nghỉ việc, và các nỗ lực bảo tồn vẫn rời rạc. Hậu quả là lãng phí tài nguyên, trùng lặp công sức, và bỏ lỡ những khám phá. Trong bài viết này, chúng tôi lập luận rằng cộng đồng nghiên cứu có thể hành động ngay bây giờ bằng cách áp dụng các kênh phổ biến thay thế, cải thiện các thực hành tốt nhất về tài liệu, và xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số bền vững. Chúng tôi hình dung các nền tảng có kiểm duyệt để chia sẻ các kết quả vô hiệu và kiến thức thực tiễn, các tiêu chuẩn do cộng đồng điều khiển, và các công cụ hỗ trợ AI giúp giảm rào cản triển khai. Với nỗ lực phối hợp, khoa học có thể trở nên cởi mở, hiệu quả và kiên cường hơn cho các thế hệ tương lai.

AI & Khoa học: Tương lai của Khám phá là gì?

Sự tiến bộ không ngừng của trí tuệ nhân tạo, tính hữu ích ngày càng mở rộng của nó trong khoa học, và những đóng góp cho các bước tiến mang tính bước ngoặt cho thấy chúng ta có thể đã bước vào một kỷ nguyên mới của AI cho khoa học.

Những đột phá cho đến nay—như dự đoán cấu trúc của hầu như mọi protein đã biết, với những hàm ý sâu sắc đối với sự hiểu biết của chúng ta về sinh học, sức khỏe và điều trị bệnh tật—đáng chú ý không chỉ vì những gì đã đạt được mà còn về cách nó đạt được và điều đó gợi ý gì cho tiến bộ khoa học.

Số đặc biệt kép này của tạp chí Dædalus đặt ra câu hỏi: Tương lai của khám phá khoa học trong kỷ nguyên AI mới này là gì?

Ba mươi ba nhà khoa học đã phản hồi. Mang đến những góc nhìn từ khoa học sự sống và y học, khoa học nhận thức và thần kinh học, khoa học vật lý và trái đất, hóa học và khoa học vật liệu, khoa học máy tính, toán học và khoa học xã hội—họ dựa trên công trình của mình ở ranh giới của AI và khoa học.

Các tác giả viết với tầm nhìn về tương lai, không chỉ hiện tại. Họ khám phá những gì đang đạt được và những khả năng phía trước; xem xét các hạn chế của AI và những nỗ lực để tiến lên; và điều tra những hàm ý rộng lớn hơn của khoa học hỗ trợ AI—về cách khoa học được thực hiện, vai trò của nhà khoa học, và phương pháp khoa học, cũng như những thách thức và phức tạp liên quan.

Các tác giả cùng nhau minh họa cho một mối quan hệ hai chiều lâu đời: AI thúc đẩy khoa học, trong khi khoa học thúc đẩy AI. Mối quan hệ đó sẽ đưa chúng ta đến đâu—một thời kỳ hoàng kim của khám phá? Sự hợp tác mới giữa nhà khoa học và máy móc? Phòng thí nghiệm tự trị? Những khám phá mà không cần sự hiểu biết của con người?—là một tương lai mà chúng ta chỉ mới bắt đầu tưởng tượng, và cũng là tương lai chúng ta phải định hình nếu những khả năng có lợi muốn được hiện thực hóa.

Hình ảnh: Tác phẩm điêu khắc UMAP trực quan hóa ba tập Dædalus về trí tuệ nhân tạo. © 2026 bởi Refik Anadol.

Niềm say mê bất tận với tính chất hai mặt trong kiến trúc của thành phố New York đã tạo nên nguồn cảm hứng sáng tạo cho buổi trình diễn BST Cruise 2027 ngoạn mục của Louis Vuitton. Đây là lần thứ hai Giám đốc Nghệ thuật Nicolas Ghesquière trình diễn BST Cruise tại đô thị lớn của Mỹ, sau show diễn mang tính bước ngoặt vào năm 2017 tại nhà ga TWA của sân bay quốc tế John F. Kennedy.

Bảo tàng Frick Collection – bối cảnh hoàn hảo cho những giá trị đối lập của New York

Đối với buổi trình diễn thời trang Cruise thứ hai của Louis Vuitton tại New York, Nicolas Ghesquière đã đặt mục tiêu tái hiện lại năng lượng trẻ trung và sự rộng mở của một trong những thành phố sầm uất nhất thế giới. Đặc biệt, anh bị cuốn hút bởi sự phân chia giữa khu thượng lưu và khu hạ lưu của thành phố, cùng với sự biến đổi và chuyển đổi văn hóa diễn ra giữa hai khu vực này. “Tôi nghĩ đó là một câu hỏi sẽ không bao giờ có lời giải đáp: sự đối lập này. Tôi rất thích điều đó và nó là một điểm khởi đầu rất thú vị cho bộ sưu tập”, nhà thiết kế chia sẻ.

Để diễn giải sự đối lập mà vẫn hoà hợp một cách phức tạp trong kiến trúc, văn hoá và phong cách của New York, Nicolas đã chọn Bảo tàng Frick Collection làm không gian trình diễn cho BST Louis Vuitton Cruise 2027. Nơi đây từng là dinh thự của nhà công nghiệp Henry Clay Frick và được mở cửa cho công chúng tham quan từ năm 1935. Frick Collection sở hữu một trong những bộ sưu tập nghệ thuật trang trí và mỹ thuật châu Âu hàng đầu của Mỹ, bao gồm tác phẩm từ các danh hoạ lừng lẫy như Johannes Vermeer, Rembrandt, Diego Velázquez,… Kiến trúc thị giác của sàn catwalk tập trung đặc biệt vào sự phân chia lịch sử giữa khu thượng lưu và hạ lưu của thành phố, khám phá sự chuyển đổi mã ngôn ngữ và sự biến đổi hình dạng linh hoạt xảy ra khi sự bụi bặm của đường phố va chạm với sự xa hoa của Thời kỳ Hoàng kim (Gilded Age – giai đoạn từ khoảng cuối những năm 1870 đến cuối những năm 1890).

Giám đốc Nghệ thuật bày tỏ: “Được bao quanh bởi những kiệt tác trải dài từ thời Phục Hưng cho đến nay, chúng ta bước vào cuộc đối thoại với một nơi mà nghệ thuật, lịch sử và vẻ đẹp từ lâu đã được bảo tồn và tôn vinh”. Ngoài ra, buổi trình diễn cũng đánh dấu sự khởi đầu của mối quan hệ hợp tác ba năm giữa Louis Vuitton và bảo tàng Frick. Nhà mới sẽ hỗ trợ ba triển lãm lớn sắp tới và tài trợ cho một vị trí nghiên cứu giám tuyển tập trung vào sự giao lưu nghệ thuật giữa châu Âu và Trung Quốc trong thế kỷ XVIII.

Keith Haring – biểu tượng của việc vượt qua rào cản văn hóa

Di sản nổi loạn của cố nghệ sĩ Keith Haring đóng vai trò là nền tảng tư tưởng cho phong cách và cốt truyện của BST Louis Vuitton Cruise 2027. Nicolas Ghesquière đã sử dụng nghệ sĩ graffiti huyền thoại kiêm họa sĩ mỹ thuật này như một biểu tượng của việc vượt qua rào cản văn hóa, tôn vinh triết lý vượt thời gian của ông về việc đưa cái tinh tế đến gần hơn với tất cả mọi người. Mối liên hệ này được nhấn mạnh bởi một hiện vật đáng chú ý trong lịch sử thời trang: chiếc vali Louis Vuitton cổ từ những năm 1930 đã phai màu, được Haring tự tay vẽ lên bằng bút Sharpie đen vào những năm 1980. Vật phẩm quý hiếm này được dùng làm phụ kiện cho màn xuất hiện đầu tiên trên sàn diễn, tạo nên sự tương phản mạnh mẽ ngay lập tức bằng cách kết hợp chiếc vali lịch sử với quần yếm denim tiện dụng được buộc hờ hững ở eo và một chiếc áo khoác len cổ chữ V đơn giản.

Nicolas từ lâu đã thành thạo nghệ thuật kết hợp các thời kỳ khác nhau thành một tầm nhìn thời trang mơ hồ, nhưng bộ sưu tập này lại thể hiện điều này với sự tự tin đặc biệt trong những mâu thuẫn của chính nó. Có những dấu ấn rõ ràng của thời trang thập niên 1960 xuyên suốt bộ sưu tập: gam màu nổi bật chủ đạo là cam và xanh lam, mũ hộp, áo blazer da màu nâu và rất nhiều chân váy ngắn. Nhưng ngay lập tức, những tham chiếu đó lại va chạm với những đường vai độn vuông vức đặc trưng của thập niên 1980, những chiếc đầm phồng vai và áo khoác kiểu quân đội.

Louis Vuitton cũng đã giới thiệu hình ảnh người phụ nữ Mỹ, nhưng chịu ảnh hưởng từ quá khứ châu Âu. Quần đùi boxer gợi nhớ đến trang phục thể thao, được nâng tầm bằng chất liệu satin và phối với áo khoác da đua xe. Quần legging lửng cũng rất phổ biến, được kết hợp với áo khoác có phần cổ áo bồng bềnh, xếp nếp cầu kỳ, tham khảo từ những đường viền cổ áo đồ sộ thời Elizabeth xuất hiện trên chính các bức tranh của bảo tàng. Tiến trình xuất hiện của các bộ trang phục đã khéo léo thể hiện cách một nhân vật đến từ khu trung tâm thành phố, với những chiếc mũ phớt nhàu nhĩ, áo khoác len thường ngày và giày thể thao chần bông, có thể dễ dàng biến hóa thành một “vị khách vượt thời gian” đến từ Thời kỳ Hoàng kim. Sự chuyển đổi này được hiện thực hóa thông qua những đường diềm cổ áo cuộn xoáy tuyệt đẹp, xếp lớp trên phần thân áo làm từ ren thêu tinh xảo và những bông hoa cắt laser ba chiều.

Chất liệu da được sử dụng rất nhiều. Chúng xuất hiện trên những chiếc áo khoác chắp ghép, những chiếc áo blazer màu sắc tươi sáng, quần bóng bẩy và chân váy ngắn cài cúc. Phong cách graffiti đặc trưng của Keith Haring không được biến tấu thành hoạ tiết trên nhiều kiểu áo và đầm theo phong cách Pop Art. Phụ kiện có màu sắc sặc sỡ và hình dáng vui nhộn đậm chất New York hiện đại: những chiếc túi xách được thiết kế giống như chiếc taxi màu vàng cổ điển, hộp đựng thức ăn mang đi, đĩa than, cột trụ Hy Lạp, găng tay đấm bốc…

BST Louis Vuitton Cruise 2027 có thể được mô tả một cách chính xác nhất như một sự tương quan giữa kết hợp và phân mảnh. Nó kết hợp các thời kỳ và xu hướng từ thời Phục Hưng, qua Thời kỳ Hoàng kim, sau những năm 80, và cho đến ngày nay. Nó tham khảo nghệ thuật xuyên suốt các thời kỳ đó, cũng như các thú vui giải trí như thể thao và âm nhạc. Nó kết hợp các loại vải và kỹ thuật, các câu chuyện màu sắc và nghề thủ công. Nicolas Ghesquière đã đem trộn lẫn tất cả những tham chiếu đó, cho phép chúng hoà hợp nhưng cũng đẩy lùi lẫn nhau. Bộ sưu tập chứng minh rằng du lịch xa xỉ đích thực không chỉ là việc thay đổi địa điểm địa lý, mà còn là sự tự do tuyệt đối để khám phá những bản sắc, thời đại và tiểu văn hóa khác nhau cùng một lúc.

Dưới đây là toàn bộ show diễn ra mắt BST Louis Vuitton Cruise 2027 do Nicolas Ghesquière thực hiện:

Lịch thi đấu và trực tiếp bóng đá Việt Nam hôm nay 28/5

Lịch thi đấu và trực tiếp bóng đá Việt Nam hôm nay 28/5, giải hạng Nhì Quốc gia 2026 tiếp tục diễn ra vòng 12 với 5 trận đấu. Tại bảng A có 2 trận là Trẻ Hà Nội FC vs Trẻ Đà Nẵng trên sân Thanh Trì (15h30) trong khi Phù Đổng đấu Huế (16h) trên sân Từ Sơn ở Bắc Ninh.

VFF ký kết đặc biệt phục vụ cho bóng đá Việt Nam

Thứ Ba, 17:07, 26/05/2026

VOV.VN - Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) mở rộng Mạng lưới Y học Thể thao với sự tham gia của Bệnh viện Đại học Phenikaa.

Ngày 26/5, Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) chính thức công bố Bệnh viện Đại học Phenikaa trở thành thành viên của chương trình Mạng Lưới Y Học Thể Thao do Ban Y Học Thể Thao - LĐBĐVN Điều Phối Và Phát Triển (Chương trình Thành viên Mạng lưới Y học Thể thao của Ủy ban Y học Thể thao VFF).

Việc mở rộng mạng lưới y học thể thao nằm trong định hướng của LĐBĐVN nhằm từng bước xây dựng hệ thống hỗ trợ y tế đồng bộ, nâng cao chất lượng chăm sóc, điều trị và phục hồi cho cầu thủ, vận động viên bóng đá trên toàn quốc.

Nhân sự tại Bệnh viện Đại học Phenikaa tham gia trực tiếp vào mạng lưới là đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên được đào tạo bài bản và giàu kinh nghiệm thực tiễn. Tiêu biểu là GS.TS.BS Cao Minh Châu - chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Phục hồi chức năng và ThS.BS Nguyễn Bá Sơn - Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, chuyên gia Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao.

ThS.BS Nguyễn Bá Sơn - Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, chuyên gia Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao, Bệnh viện Đại học Phenikaa cho biết, hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện, hiện đại và đồng bộ cho các cầu thủ bóng đá Việt Nam. Không chỉ tập trung vào điều trị chấn thương, chương trình còn đẩy mạnh các hoạt động dự phòng, theo dõi sức khỏe dài hạn, phục hồi chức năng, dinh dưỡng thể thao và nâng cao năng lực y học bóng đá theo hướng bài bản, chuyên nghiệp.

Với nền tảng chuyên môn từ nội soi khớp đến y học thể thao, đội ngũ chuyên gia của Bệnh viện Đại học Phenikaa sẽ phối hợp cùng LĐBĐVN xây dựng lộ trình phục hồi chức năng cá thể hóa. Mục tiêu điều trị hướng tới việc khôi phục tối đa khả năng vận động, sức bền thể chất, giúp vận động viên sớm quay trở lại tập luyện và thi đấu an toàn.

Theo định hướng của LĐBĐVN, Mạng lưới Y học Thể thao VFF sẽ tiếp tục được mở rộng trong thời gian tới nhằm từng bước xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện, hiện đại và đồng bộ cho VĐV bóng đá Việt Nam. Chương trình đồng thời tập trung vào công tác điều trị chấn thương và hướng tới các hoạt động dự phòng, theo dõi sức khỏe dài hạn, phục hồi chức năng, dinh dưỡng thể thao và nâng cao năng lực y học bóng đá theo hướng chuyên nghiệp, hệ thống.

Việc hợp tác với các cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Đại học Phenikaa sẽ góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn, tăng cường công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho cầu thủ, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để bóng đá Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Nhiều ý kiến cho rằng khán giả quốc tế có thể không hiểu toàn bộ ca từ trong sản phẩm nhạc Việt nhưng họ vẫn có khả năng nhận ra màu sắc Việt Nam qua giai điệu, hình ảnh và những nét văn hóa. Khi đó, âm nhạc không chỉ là những sản phẩm giải trí mà còn góp phần gìn giữ, nâng cao giá trị văn hóa truyền thống.

Thêm chuyên mục, tăng trải nghiệm với Tuổi Trẻ Sao

Từ ngày 1-1-2023, Tuổi Trẻ Online giới thiệu Tuổi Trẻ Sao - phiên bản đặc biệt dành riêng cho các thành viên với nhiều chuyên mục và trải nghiệm thú vị, bao gồm: Tư vấn pháp luật, Hỏi chuyện sức khỏe; Xem nhật báo sắc nét trên mạng (E-paper), Tuổi Trẻ Live (trực tiếp các sự kiện thời sự nóng bỏng, hấp dẫn).

Tuổi Trẻ Sao được thiết kế thông thoáng với tất cả các trang, chuyên mục và video đều không có quảng cáo hiển thị, không làm ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc.

Bằng cách đóng góp Sao, thành viên Tuổi Trẻ Sao có thể tham gia các hoạt động và tương tác trên nền tảng Tuổi Trẻ Online như tặng Sao cho tác giả và các bài viết yêu thích, đổi quà lưu niệm trong chương trình, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến.

Báo Tuổi Trẻ phát triển Tuổi Trẻ Sao nhằm từng bước nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và thực hiện các nội dung mới theo nhu cầu của số đông công chúng.

Chúng tôi hy vọng Tuổi Trẻ Sao sẽ góp phần chăm sóc, phục vụ và mang lại những trải nghiệm mới mẻ, tích cực hơn cho cộng đồng độc giả của Tuổi Trẻ Online.

TTO

Thêm chuyên mục, tăng trải nghiệm với Tuổi Trẻ Sao

Từ ngày 1-1-2023, Tuổi Trẻ Online giới thiệu Tuổi Trẻ Sao - phiên bản đặc biệt dành riêng cho các thành viên với nhiều chuyên mục và trải nghiệm thú vị, bao gồm: Tư vấn pháp luật, Hỏi chuyện sức khỏe; Xem nhật báo sắc nét trên mạng (E-paper), Tuổi Trẻ Live (trực tiếp các sự kiện thời sự nóng bỏng, hấp dẫn).

Tuổi Trẻ Sao được thiết kế thông thoáng với tất cả các trang, chuyên mục và video đều không có quảng cáo hiển thị, không làm ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc.

Bằng cách đóng góp Sao, thành viên Tuổi Trẻ Sao có thể tham gia các hoạt động và tương tác trên nền tảng Tuổi Trẻ Online như tặng Sao cho tác giả và các bài viết yêu thích, đổi quà lưu niệm trong chương trình, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến.

Báo Tuổi Trẻ phát triển Tuổi Trẻ Sao nhằm từng bước nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và thực hiện các nội dung mới theo nhu cầu của số đông công chúng.

Chúng tôi hy vọng Tuổi Trẻ Sao sẽ góp phần chăm sóc, phục vụ và mang lại những trải nghiệm mới mẻ, tích cực hơn cho cộng đồng độc giả của Tuổi Trẻ Online.

TTO

Tối 27-5, lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Câu lạc bộ (CLB) Dân ca ĐH Kinh tế TPHCM (UEH) với chủ đề “Tìm về” đã diễn ra, đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình gìn giữ và lan tỏa âm nhạc dân tộc của các thế hệ sinh viên UEH.

30 năm là chặng đường đủ dài để ghi dấu nỗ lực, đam mê và tâm huyết của nhiều thế hệ thành viên CLB Dân ca UEH. Từ những ngày đầu thành lập cho đến hôm nay, CLB vẫn bền bỉ gìn giữ tình yêu dành cho dân ca Việt Nam - những làn điệu mộc mạc nhưng giàu chiều sâu văn hóa, gắn liền ký ức quê hương.

Tại Lễ kỷ niệm 120 năm Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao cho trường 7 nhiệm vụ trọng tâm. Một trong số đó là "dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Theo nhóm nghiên cứu ở Đại học Quốc gia Hà Nội, đại học khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (Inno-preneurial University) là mô hình phù hợp nhất để hiện thực hóa mục tiêu đó. Nó có khả năng "tích hợp liên ngành, đa dạng hóa nguồn lực, thúc đẩy tác động xã hội và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo", đặc biệt phù hợp với những quốc gia đang tìm cách rút ngắn khoảng cách phát triển thông qua khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục đại học.

Trên thế giới, lịch sử phát triển đại học đã bước vào thế hệ thứ ba. Đại học hiện được coi là động lực trung tâm của nền kinh tế tri thức.

Các đại học Việt Nam dù đang đón nhận nhiều cơ hội tự chủ nhưng vẫn chưa đạt đến "khối lượng tới hạn", do tư duy quản trị cũ, thiếu tính liên ngành và nguồn tài chính phụ thuộc nặng nề vào ngân sách, trong khi hoạt động sáng chế, khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ vẫn ở giai đoạn khởi đầu. Trong bối cảnh kinh tế tri thức, các mô hình đại học truyền thống phát triển theo hướng đơn tuyến không thể đáp ứng đầy đủ các yêu cầu phát triển.

Chẳng hạn, đại học nghiên cứu thuần túy mạnh về sáng tạo tri thức nhưng lại xa rời ứng dụng thực tiễn. Ngược lại, những trường theo đuổi xu hướng khởi nghiệp đối mặt với nguy cơ giảm chiều sâu học thuật. Trong khi đó, mô hình đại học đổi mới sáng tạo có tác động xã hội lớn nhưng thường loay hoay với bài toán tài chính bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế tri thức, sự phát triển tất yếu đòi hỏi các trường phải chuyển dịch sang mô hình tích hợp (hybrid), nơi ba trụ cột khoa học, thị trường và xã hội kết nối. Mô hình Inno-preneurial University nổi lên như một giải pháp chiến lược, vừa vặn với thực tiễn ở Việt Nam.

Với điều kiện kinh tế hiện tại, nếu áp dụng mô hình đại học khởi nghiệp nghiên cứu thuần túy, áp lực về nguồn vốn và hạ tầng sẽ vượt quá khả năng của phần lớn trường trong nước. Các mô hình chuyên biệt như đại học công nghệ, đại học số,... không thể trở thành định hướng chung. Còn nếu chọn đổi mới sáng tạo mà không gắn với cơ chế thị trường, bài toán tự chủ tài chính sẽ rơi vào bế tắc khi nguồn lực công còn hạn chế.

GS. TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, đánh giá mô hình Inno-preneurial University giải quyết được thế kẹt này nhờ tính cân bằng. Nó không đòi hỏi các trường phải đạt đến trình độ cực đại ở bất kỳ khía cạnh nào ngay lập tức, mà tích hợp các yếu tố nghiên cứu, đổi mới, khởi nghiệp, số hóa, phát triển bền vững.

Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội đang sở hữu những lợi thế cốt lõi về quy mô đa ngành và năng lực nghiên cứu để tiên phong thử nghiệm mô hình này. Tuy nhiên, để chuyển dịch thành công, định vị của một đại học trọng điểm cần được nhìn nhận trên ba phương diện thay vì chỉ tập trung vào giảng dạy truyền thống, theo Giáo sư Đức.

Trước hết, nghiên cứu, phát triển mạnh khoa học cơ bản và khoa học liên ngành vẫn phải là nền tảng. Không có điều kiện này, mọi nỗ lực khởi nghiệp hay chuyển giao công nghệ đều khó bền vững.

Thứ hai, nhà trường cần chủ động bắt tay với thị trường thông qua các thiết chế trung gian như trung tâm ươm tạo, văn phòng chuyển giao công nghệ, quỹ đầu tư và thúc đẩy các doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) ngay trong lòng đại học. Đây là mắt xích quyết định để biến tri thức thành giá trị kinh tế thương mại.

Cuối cùng, ở tầm nhìn hệ thống, đại học không còn là một ốc đảo học thuật khép kín mà phải đóng vai trò như một "nền tảng" (platform). Nơi đây sẽ là trung tâm kết nối và điều phối các dòng chảy tri thức, công nghệ, nhân lực giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.

Chuyển dịch sang mô hình đại học tích hợp không đơn thuần là sự thay đổi về bộ máy tổ chức, mà là bước ngoặt thay đổi phương thức phát triển. Khi Việt Nam đang tăng tốc hướng tới nền kinh tế số dựa trên tri thức và công nghệ, các đại học không thể chỉ dừng lại ở đào tạo, mà phải trở thành động lực kiến tạo công nghệ và thúc đẩy các chuỗi giá trị mới cho quốc gia.

Đại học Quốc gia Hà Nội hiện có 12 trường thành viên cùng một số trường THCS và THPT, quy mô người học khoảng 78.700. VNU đặt mục tiêu trở thành đại học tinh hoa, phấn đấu đến năm 2030 nằm trong nhóm 100 hàng đầu châu Á và đến năm 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới.

Theo bảng xếp hạng các đại học châu Á năm 2026 của QS, Đại học Quốc gia Hà Nội xếp 158, dẫn đầu cả nước.

Khánh Linh (ghi)

(Dân trí) - Tăng trưởng 10% không khó về kỹ thuật nhưng để không đánh đổi vĩ mô, nền kinh tế buộc phải "xoay trục" dựa vào công nghệ và sức bật khối tư nhân.

Mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số từ 10%/năm đang đặt ra một bài toán đầy thách thức nhưng đồng thời cũng mở ra một không gian bứt phá chưa từng có cho Việt Nam. Giữa bối cảnh toàn cầu còn nhiều biến số khó lường, câu hỏi lớn nhất được giới đầu tư và các nhà hoạch định chính sách đặt ra lúc này là làm sao để Việt Nam có thể thực sự chạm tới con số tham vọng này?

Chia sẻ góc nhìn về mục tiêu đầy tham vọng tăng trưởng từ GDP 10%, ông Nguyễn Đức Tài - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động (mã chứng khoán: MWG) - khẳng định hoàn toàn có thể đạt được nếu tất cả quyết tâm bắt tay thực thi. Bất chấp những biến động vĩ mô từ đầu năm, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang tạo ra những đứt gãy cục bộ, ông Tài vẫn giữ vững niềm tin.

Vị tỷ phú ngành bán lẻ dự báo những bất ổn này sẽ không kéo dài lâu và thị trường toàn cầu sẽ sớm tìm lại điểm cân bằng. Đặc biệt, ông bày tỏ sự lạc quan lớn khi chứng kiến tốc độ và quyết tâm hiện thực hóa loạt chính sách gỡ khó của Chính phủ trong thời gian qua.

Trong mục tiêu chung đó, vị doanh nhân này cho rằng cần thiết khơi thông nguồn lực tư nhân, bao gồm Thế Giới Di Động. Ông cho rằng khối tư nhân phải tăng tốc, để hòa nhịp với khối Nhà nước nhằm phát triển kinh tế. Riêng với doanh nghiệp nơi ông Tài đang làm Chủ tịch HĐQT, ban lãnh đạo cũng đặt mục tiêu đầy tham vọng tăng trưởng 20% doanh thu lên 185.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn thận trọng của một nhà phát triển dự án, đối với mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, ông Nguyễn Anh Quê, Chủ tịch G6 Group, cho rằng điều khó nhất không nằm ở việc đạt một con số tăng trưởng cao trong ngắn hạn, mà là làm sao duy trì được tốc độ đó trong khi vẫn đảm bảo ổn định vĩ mô, an toàn hệ thống tài chính và an sinh xã hội.

“Tăng trưởng 2 con số không khó nhưng đảm bảo nền kinh tế phát triển bền vững, giữ được an toàn hệ thống tín dụng, kiểm soát nợ xấu và đảm bảo an sinh xã hội mới là vấn đề quan tâm”, ông Quê cho biết. Theo ông, nếu chỉ nhìn ở góc độ kỹ thuật, Việt Nam hoàn toàn có thể thúc đẩy GDP lên mức 10-12% thông qua các động lực quen thuộc như tăng tín dụng ồ ạt, mở rộng đầu tư công, hoặc làm nóng thị trường bất động sản.

Thế nhưng, lằn ranh rủi ro là rất mỏng manh. Việc mở rộng tín dụng quá nhanh, đặc biệt là đổ vào bất động sản - lĩnh vực vốn đã chiếm tỷ trọng lớn trong dư nợ - có thể lập tức kéo theo rủi ro bong bóng tài sản. Tương tự, nếu đầu tư công được đẩy mạnh nhưng thiếu đi hiệu quả sử dụng vốn thực chất, ngân sách quốc gia sẽ phải chịu áp lực nặng nề. Điều này trực tiếp làm suy giảm nguồn lực dành cho các trụ cột an sinh thiết yếu như y tế, giáo dục hay an ninh quốc phòng.

Nếu không thể lạm dụng các đòn bẩy kỹ thuật mang tính ngắn hạn, nền kinh tế Việt Nam buộc phải tìm kiếm những động cơ mới. Chuyên gia tài chính Ngô Thành Huấn nhận định, bối cảnh năm 2026 đang xoay quanh sự lệch pha rõ rệt của các nền kinh tế toàn cầu. Trong khi châu Âu sau một thời gian dài trì trệ đã bắt đầu nới lỏng chính sách tiền tệ thì Trung Quốc cũng đang nỗ lực thoát khỏi vùng đáy suy thoái.

Giữa vòng xoáy đan xen cơ hội và thách thức đó, khi thế giới vẫn còn chật vật, Việt Nam sẽ dựa vào đâu để tăng trưởng trên 10%? Theo ông Huấn, câu trả lời nằm ở việc nền kinh tế buộc phải xoay trục. Những trụ cột từng làm nên kỳ tích trong quá khứ như bất động sản truyền thống, gia công xuất khẩu hay nguồn lao động giá rẻ hiện đã cạn kiệt dư địa bứt phá.

"Hoàn thiện hạ tầng, phát triển công nghệ theo hướng tăng hàm lượng nội địa hóa thị trường sẽ là yếu tố dẫn dắt tăng trưởng GDP hiện nay. Cuộc chơi này đòi hỏi phải có “chất xám” của khối tư nhân", ông Huấn khẳng định. Bài toán đặt ra là làm sao ứng dụng khoa học công nghệ để một nhân công hiện tại có thể tạo ra giá trị gấp nhiều lần so với quá khứ.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Anh Quê cũng nhấn mạnh đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ là chìa khóa then chốt. “Đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ là giải pháp bền vững nhất, tạo ra tăng trưởng đột phá nhưng vẫn đảm bảo phát triển dài hạn”, ông nói. Để làm được điều này, điều đầu tiên cần thay đổi chính là chất lượng nền giáo dục.

Thế nhưng chặng đường tiến vào lõi công nghệ của doanh nghiệp Việt không hề "trải hoa hồng". Bà Hẳng Phan, CEO AI Talent H&HIS, đặt ra một trăn trở lớn mang tính thời đại. Người Việt Nam nổi tiếng kiên cường, thông minh, siêng năng và thực tế đã có rất nhiều cá nhân vươn lên nắm giữ vị trí trọng yếu tại các tập đoàn đa quốc gia. Vậy tại sao đến nay, Việt Nam vẫn chưa thể khai sinh ra một công ty công nghệ mang tầm ảnh hưởng toàn cầu?

Sau một thời gian dài nghiên cứu sâu sát cộng đồng khởi nghiệp, bà nhận ra vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu tiền hay thiếu ý tưởng. "Chúng ta thiếu những hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp phát triển công nghệ. Cùng với đó, người Việt cũng chưa xây dựng được tư duy về dài hạn và thiếu một người dám đánh đổi, dấn thân để xây dựng nền tảng", bà phân tích.

Hệ quả, Việt Nam có rất nhiều công ty khởi nghiệp, lúc đầu có thể là vì để theo đuổi đam mê nhưng sau đó khi gọi vốn phát triển mở rộng, đến một giai đoạn thì bán lại cho các đối tác nước ngoài. Do đó, bà kiến nghị cần thiết có một hệ sinh thái hỗ trợ, để doanh nghiệp dám dấn thân và khi đi ra nước ngoài có hậu phương đầy đủ để phát triển dài hạn.

Dù công nghệ và đổi mới sáng tạo là tương lai tất yếu, nhưng để nền kinh tế có đủ lực đẩy cất cánh ngay trong ngắn hạn, chúng ta tuyệt đối không thể bỏ qua "bệ phóng" mang tên bất động sản. Đóng góp tới 30% vào quy mô nền kinh tế và đảm nhận vai trò "đầu tàu" kéo theo sự sống còn của 70-80 ngành nghề phụ trợ, sự ổn định của thị trường bất động sản chính là cấu thành bắt buộc để hiện thực hóa mục tiêu 10%.

Nhìn nhận từ thực tiễn vận hành của khu vực kinh tế tư nhân, ông Phạm Đức Toản, CEO EZ Property, chỉ ra một quy luật kinh tế mang tính tất yếu. Ở mọi quốc gia trong giai đoạn đầu phát triển bứt tốc, bất động sản luôn đóng vai trò tiền đề để kiến tạo hạ tầng, tạo dư địa không gian cho tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên, để cỗ máy khổng lồ này vận hành trơn tru, hành lang chính sách đóng vai trò quyết định sinh tử. "Thị trường bất động sản đang rất cần một hệ thống chính sách rõ ràng, minh bạch và có tính ổn định cao, thay vì những điều chỉnh liên tục, chạy theo thị trường", ông Toản nêu. 

Vậy làm gì để khu vực tư nhân tiếp tục tạo ra sức bật mới từ đất đai? Theo ông Toản, bên cạnh việc khơi thông dòng vốn cho bất động sản thương mại truyền thống, đã đến lúc thị trường cần được đa dạng hóa bằng một tầm nhìn dài hơi.

Ông gợi mở một dư địa khổng lồ đang bị bỏ ngỏ: "Định hướng khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê của Tổng Bí thư - Chủ tịch nước chính là một kim chỉ nam chiến lược. Đây là phân khúc đầy tiềm năng nhưng chưa được chú trọng đúng mức. Nếu có cơ chế khai thác tốt, nhà ở cho thuê hoàn toàn đủ sức trở thành một trụ cột kinh tế mới". Phân khúc này vừa giải quyết triệt để bài toán an sinh, vừa tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Cùng chia sẻ góc nhìn về phân khúc bất động sản an sinh, ông Nguyễn Anh Quê cho biết mảng nhà ở xã hội đang bước vào “giai đoạn vàng” trong chu kỳ 2025-2030. Lực đẩy này đến từ nhu cầu khổng lồ của người dân cộng hưởng cùng các gói chính sách hỗ trợ mạnh mẽ.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm cạm bẫy. Ông cảnh báo các doanh nghiệp sẽ đối mặt rủi ro chí mạng nếu lựa chọn sai vị trí đầu tư. Các dự án nhà ở xã hội chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt gần các khu đô thị đông dân cư hoặc bám sát các khu công nghiệp lớn. Ngược lại, những dự án ở khu vực dân cư thưa hoặc tỉnh thành nhỏ có thể đối mặt nguy cơ tồn kho, thậm chí phá sản khi nguồn cung tăng mạnh từ sau năm 2028.

Tựu trung lại, dù là vươn lên bằng lõi công nghệ hay vực dậy bệ phóng bất động sản, mọi ngả đường hiến kế đều dẫn về một từ khóa mang tính quyết định, đó là thể chế. Để khối tư nhân thực sự trở thành động cơ chính cõng trên lưng mục tiêu tăng trưởng 2 con số, một môi trường vận hành thông thoáng, minh bạch là điều kiện tiên quyết.

Ông Nguyễn Anh Quê kiến nghị, việc cải cách thể chế phải đi liền với sự phân cấp, phân quyền một cách rõ ràng. Đã đến lúc phải chấm dứt triệt để tình trạng đùn đẩy, sợ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý Nhà nước. Về mặt dòng tiền, doanh nghiệp cần được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất hợp lý và điều kiện vay linh hoạt hơn.

"Muốn doanh nghiệp phát triển thì phải có nguồn vốn tốt. Không chỉ là lãi suất thấp mà còn phải dễ tiếp cận", ông Quê nhấn mạnh. Bên cạnh đó, với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc duy trì quan hệ thương mại thuận lợi và giảm rào cản thuế quan sẽ là yếu tố sống còn để mở rộng đà tăng trưởng.

Đồng quan điểm về việc cởi trói chính sách, chuyên gia Ngô Thành Huấn kiến nghị Chính phủ cần cởi mở và quyết liệt hơn nữa trong việc tinh giản thủ tục hành chính. Sự minh bạch hóa sẽ là thỏi nam châm khích lệ khối tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. "Nguồn lực trong dân còn rất lớn, do đó cần tạo ra được sân chơi nơi mà ai cũng tự động muốn vào", ông Huấn khẳng định.

Mục tiêu tăng trưởng 10% chưa bao giờ là một khẩu hiệu viển vông, mà là một mệnh lệnh hành động bức thiết của thời đại. Khi Nhà nước làm tốt vai trò kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, khơi thông đúng các mạch máu tín dụng và đặt trọn niềm tin vào sức bật của khối tư nhân, cỗ máy kinh tế Việt Nam chắc chắn sẽ tìm được lực đẩy để bứt tốc ngoạn mục.

Theo TS Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu và Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, điều quan trọng nhất là phải cải cách thể chế và cắt giảm thủ tục hành chính thực chất. Ông cho rằng thể chế chính là “hệ điều hành” của nền kinh tế, nếu vận hành chậm sẽ khiến các nguồn lực lớn như đầu tư công, chuyển đổi số hay khoa học công nghệ bị nghẽn và khó phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, tránh đánh đổi tăng trưởng bằng lạm phát cao, bất ổn tỷ giá hay bong bóng tài sản. Theo chuyên gia, tăng trưởng cao nhưng thiếu bền vững sẽ khiến nền kinh tế phải trả giá lớn hơn trong tương lai.

Ông Minh cũng nhấn mạnh tăng trưởng 10% không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng vốn và lao động như trước, mà phải chuyển sang nâng năng suất thông qua khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, khu vực kinh tế tư nhân cần được phát triển thành lực lượng dẫn dắt, còn đầu tư công phải đóng vai trò “vốn mồi”, tập trung vào các hạ tầng chiến lược để kéo theo đầu tư xã hội và tạo động lực tăng trưởng dài.

Khép lại bức tranh toàn cảnh về khát vọng tăng trưởng, thông điệp cao nhất đã được người đứng đầu Chính phủ định hình rõ nét, đó là phấn đấu quyết liệt nhưng tuyệt đối không phát triển bằng mọi giá. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các cấp, ngành phải thống nhất cao độ về tư duy và hành động. Tuy nhiên, sự quyết tâm này phải được đặt trên một nền tảng vĩ mô an toàn.

"Việt Nam không chấp nhận tăng trưởng nóng, cao mà đánh đổi sự bất ổn vĩ mô vì giá phải trả trong trung và dài hạn cho nền kinh tế rất lớn. Xây nhà thì nền móng phải rất vững chắc. Chúng ta muốn tiếp tục phát triển thì phải gia cố móng nhà", người đứng đầu Chính phủ khẳng định. 

Nội dung: Văn Hưng, Tri Túc, Cẩm Hà

Thiết kế: Thủy Tiên

26/05/2026 - 12:54

Kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp công nghệ số

Hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng. Tuy nhiên, để bứt phá, thị trường không chỉ cần bệ phóng từ các chính sách vĩ mô mà còn đòi hỏi sự chủ động chuyển mình từ chính doanh nghiệp công nghệ số.

Hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng

Tốc độ trưởng thành nhanh chóng

Trong định hướng phát triển đất nước, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là động lực chủ chốt, là "chìa khóa vàng" để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển vào năm 2045.

Tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược diễn ra vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh đến định hướng, doanh nghiệp là trung tâm thực hiện ứng dụng, thương mại hóa công nghệ, là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đồng thời yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, khả năng thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tế công nghệ số đã trở thành hạ tầng của tăng trưởng, năng suất và đổi mới sáng tạo. Cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam không chỉ là nhà cung cấp giải pháp mà còn là lực lượng kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế. Bà Nguyễn Thị Thu Giang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam cho rằng, hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng. Các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ, mà còn từng bước tạo ra các nền tảng, giải pháp và sản phẩm có khả năng giải quyết những bài toán lớn của quốc gia và khu vực.

Kỳ vọng này hoàn toàn có cơ sở, bởi trong năm 2025, quy mô kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 39 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 17%, thuộc nhóm nhanh nhất Đông Nam Á. Tỷ trọng kinh tế số hiện đã vượt 14% GDP. Doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số năm 2025 đạt khoảng 198 tỷ USD, với hơn 75.000 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động. Tổng vốn đầu tư tư nhân vào lĩnh vực công nghệ đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, tăng mạnh so với năm trước; trong đó, vốn đầu tư cổ phần tư nhân đạt mức cao kỷ lục khoảng 4 tỷ USD và vốn đầu tư mạo hiểm tăng khoảng 28%. Nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính, dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ xanh tiếp tục thu hút mạnh mẽ các quỹ đầu tư và nhà đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của công nghệ số cũng đi kèm với những áp lực khổng lồ về mặt tài chính và rủi ro thị trường, tạo ra không ít rào cản cho sự lớn mạnh của doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, công nghệ số cũng là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian dài và mức độ chấp nhận rủi ro cao. Các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp ước tính cần ít nhất 5 tỷ đồng mỗi tháng để duy trì hoạt động. Con số này có thể tăng gấp đôi nếu có các dự án nghiên cứu mới. Do đó, khơi thông dòng vốn cho khoa học công nghệ là yếu tố quyết định, để đưa những sản phẩm từ phòng thí nghiệm, ra đến thị trường.

Một rào cản lớn khác nằm ở sự chênh lệch tư duy trên thị trường vốn. Bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital cũng nêu một thực tế, nhiều startup công nghệ lớn của Việt Nam vẫn đang trì hoãn kế hoạch niêm yết hoặc cân nhắc IPO ở nước ngoài do khoảng cách về tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước. Chủ doanh nghiệp thường kỳ vọng được định giá dựa trên tiềm năng tăng trưởng, công nghệ và khả năng mở rộng, trong khi nhiều nhà đầu tư truyền thống tại Việt Nam vẫn ưu tiên lợi nhuận hay tài sản hiện hữu.

Muốn gỡ khó, các bên cần hợp lực

Do đó, Việt Nam cần phát triển thêm nguồn vốn có khẩu vị rủi ro cao hơn, đặc biệt là dòng vốn quốc tế dành cho doanh nghiệp công nghệ số tăng trưởng. Đồng thời, thị trường cũng cần một hệ sinh thái hỗ trợ startup từ giai đoạn tăng trưởng đến IPO, thay vì chỉ dừng ở các vòng gọi vốn ban đầu.

Ngoài ra, một trong những điểm còn thiếu hiện nay là cơ chế kết nối hiệu quả giữa thị trường vốn tư nhân và thị trường đại chúng. Việc phát triển các kênh thoái vốn và niêm yết thuận lợi sẽ giúp hình thành chu trình vốn hoàn chỉnh cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, qua đó tạo thêm động lực cho dòng vốn đầu tư dài hạn vào các doanh nghiệp công nghệ số. Trong đó, Quỹ Đầu tư Mạo hiểm Quốc gia của Việt Nam triển khai theo Nghị định 264/2025/NĐ-CP có thể trở thành công cụ quan trọng để thu hút thêm nguồn lực xã hội cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và hỗ trợ hình thành các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn trong tương lai, một chuyên gia nhận định.

Ông Lê Tấn Cận, Thứ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, Bộ Tài chính đang tích cực hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn theo hướng minh bạch, hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư cho khoa học công nghệ và các mô hình hợp tác công - tư nhằm huy động hiệu quả nguồn lực cho đổi mới sáng tạo. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần xây dựng môi trường thuận lợi để thu hút các dòng vốn dài hạn vào các ngành công nghệ chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa chia sẻ, hiện nay số lượng doanh nghiệp công nghệ số hoạt động trên địa bàn tỉnh vẫn còn hạn chế, trong khi yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng về số lượng, mà còn phải nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh Khánh Hòa đã triển khai nhiều cơ chế như hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn thông qua các quỹ khoa học công nghệ, quỹ đổi mới sáng tạo; hỗ trợ xúc tiến đầu tư, thương mại hóa sản phẩm công nghệ; đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp địa phương với các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo lớn.

Bên cạnh sự đồng hành, kiến tạo cơ chế từ Chính phủ và các nhà đầu tư, để thực sự vươn tầm và khẳng định vị thế, bản thân các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam cũng cần có sự chuyển mình mạnh mẽ từ bên trong. Theo đó, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo tài chính minh bạch, áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS). Thay vì chỉ chạy đua nghiên cứu các công nghệ lõi tốn kém nhưng khó ứng dụng, doanh nghiệp nên tập trung tạo ra các sản phẩm có tỷ lệ nội địa hóa cao, giải quyết trực tiếp bài toán tăng năng suất lao động cho các ngành kinh tế truyền thống như nông nghiệp, sản xuất, hay y tế. Khả năng thương mại hóa nhanh sẽ giúp doanh nghiệp tự tạo ra dòng tiền để nuôi dưỡng các dự án nghiên cứu và phát triển dài hạn.

Hương Giang

Nguồn TBNH: https://thoibaonganhang.vn/kien-tao-nang-luc-canh-tranh-cho-doanh-nghiep-cong-nghe-so-182695.html

Trời nhá nhem tối, trên sân trường, hơn chục đứa trẻ trong những bộ võ phục màu trắng xếp hàng ngay ngắn, chờ nghe hiệu lệnh của huấn luyện viên. Có em không thể nghe, nói; một số em chậm phát triển trí tuệ hoặc khó khăn trong vận động, nhưng vẫn háo hức đến lớp học võ. Vị võ sư già sau vài tiếng hô xếp hàng, đã ra ký hiệu bằng tay để các em chia ra từng nhóm để tập. Dù các bài tập khá khó khăn với các học viên, nhưng vị võ sư già vẫn kiên trì, nhẫn nại chỉ bảo từng động tác.

Vị võ sư là Phan Quang Thuận, hơn 70 tuổi, một người có tên tuổi trong làng võ thuật Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long. Ông dành cả đời theo đuổi Taekwondo và sáng lập Câu lạc bộ Thái Cực đạo. Võ sư Thuận lên đến cấp thất đẳng huyền đai (đai đen đẳng thứ bảy), trở thành đại võ sư trong môn phái. Nói về cơ duyên làm sư phụ cho lớp võ đặc biệt này, ông Thuận cho biết, 3 năm trước, do nhận thấy các học sinh ở đây còn rụt rè, thiếu tự tin và dễ bị bắt nạt, ông và nhà trường đã phối hợp mở lớp học võ cho các em. Ban đầu, do còn e ngại, chỉ có vài em tham gia, nhưng về sau số lượng ngày càng đông, có thời điểm, lên tới 20 học viên tập đều đặn vào thứ 3, thứ 5 hằng tuần. “Do nhiều em còn khó khăn trong giao tiếp, chúng tôi phải nhờ các thầy ở trường “phiên dịch”. Sau một thời gian, chúng tôi cũng dần thành thạo ngôn ngữ ký hiệu, do vậy việc dạy võ trở nên dễ dàng hơn”, võ sư Thuận chia sẻ.

Đến nay, lớp võ thuật cho trẻ khuyết tật đã vận động được nhiều võ sư khác cùng tham gia giảng dạy với tiêu chí không học phí, không đặt mục tiêu thành tích, quan trọng là giúp trẻ khuyết tật cải thiện thể lực, rèn sự tự tin và từng bước hòa nhập cộng đồng. Các võ sư cho biết, mỗi em có một khả năng tiếp nhận riêng, theo đó người dạy cũng phải thay đổi cách tiếp cận. Có em phải mất cả tháng mới quen với môi trường tập luyện, có em không thể đứng yên quá vài phút. Thay vì ép buộc, các thầy chọn cách trò chuyện, chơi cùng các em để tạo cảm giác an toàn, rồi mới bắt đầu lớp học. Sau một thời gian, nhiều đứa trẻ từng sống khép kín, sợ tiếp xúc, không dám nhìn vào người khác... nay đã chủ động chào hỏi, bắt tay bạn bè và đứng trước đám đông.

Kết quả và phân tích từ các nghiên cứu thực nghiệm của Viện không chỉ mô tả nhận diện các hiện tượng/vấn đề xã hội nảy sinh trong đời sống đương đại mà còn luận giải bản chất và tính quy luật chi phối, ảnh hưởng cũng như đưa ra những kiến nghị khoa học/hàm ý chính sách để các cơ quan hữu quan, nhất là giới quản lý tham khảo trong quá trình hoạch định chính sách phát triển đất nước.

Phóng viên: Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu khoa học xã hội phải phục vụ phát triển con người và giữ vững ổn định xã hội. Hiện nay, không gian mạng đang tác động mạnh mẽ đến tâm lý, hành vi của người dân, đặc biệt là giới trẻ (như trầm cảm, bạo lực mạng, lệch chuẩn giá trị). Viện Xã hội học và Tâm lý học đã bóc tách thực trạng này như thế nào để cung cấp những "bộ lọc" tâm lý, giúp xã hội ứng phó với mặt trái của thời đại số?

Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện: Tôi rất tâm đắc và đồng thuận với yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với khoa học xã hội. Trong bối cảnh hiện nay cuộc sống của con người bị tác động đa chiều, với sự xuất hiện của những tác nhân, biến thể mới phức tạp, rất khó lường. Điều này yêu cầu khoa học xã hội không chỉ nhanh chóng nhận diện phát hiện vấn đề, chỉ ra bản chất và quy luật chi phối, tiên lượng diễn biến của hiện tượng xã hội, mà còn kịp thời đưa ra kiến giải khoa học, giải pháp mới để tư vấn cho Đảng và Nhà nước trong quá trình quản lý phát triển xã hội ổn định và bền vững.

Chẳng hạn, từ góc nhìn xã hội học chúng tôi cho rằng sự phát triển công nghệ thông tin không chỉ làm thay đổi phương thức truyền thông trong xã hội mà còn làm thay đổi quan hệ và tương tác xã hội của con người. Điều quan ngại là môi trường số và không gian mạng đang tác động mạnh mẽ đến tâm lý, hành vi của người dân, đặc biệt là giới trẻ (hiện tượng thanh thiếu niên trầm cảm, bạo lực mạng, lệch chuẩn giá trị, lệch chuẩn xã hội) đang hiện hữu trong đời sống mỗi gia đình, cộng đồng và xã hội. Những vấn đề xã hội và tâm lý nêu trên đã được Viện Xã hội học và Tâm lý học rất quan tâm nghiên cứu, với những cuộc khảo sát quy mô cấp quốc gia và địa phương được thực hiện trong những năm gần đây.

Kết quả của các nghiên cứu do viện thực hiện không chỉ nhận diện thực trạng, bóc tách nguyên nhân, phân tích hệ lụy của vấn đề này mà còn đưa ra những kiến nghị khoa học liên quan vai trò của các thiết chế xã hội và các chủ thể xã hội, khai thác lợi thế của công nghệ truyền thông số và ứng phó với mặt trái, hệ lụy nảy sinh đối với cuộc sống con người, nhất là giới trẻ trong thời đại số.

Năm tàn khốc của mã độc tống tiền

Thống kê tới thời điểm này, cá nhân và các tổ chức kinh tế thường dính 7 loại mã độc phổ biến và nguy hiểm, đáng sợ nhất là ransomware.

Theo Chainalysis (Công ty dữ liệu blockchain trụ sở tại Mỹ, chuyên cung cấp phần mềm, dữ liệu và dịch vụ điều tra cho chính phủ, sàn giao dịch và tổ chức tài chính), khi nhắm vào các doanh nghiệp, tội phạm mạng thường sử dụng ransomware một cách tinh vi với mức độ tàn phá cao hơn nhiều so với tấn công cá nhân.

Công an tỉnh Thanh Hóa và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phá đường dây phát tán mã độc do học sinh lớp 12 lập trình

Ransomware được chia nhỏ thành 2 loại gồm: mã hóa dữ liệu, tức ngay khi xâm nhập vào hệ thống, nó sẽ âm thầm mã hóa toàn bộ các file quan trọng (tài liệu, cơ sở dữ liệu khách hàng, file thiết kế, mã nguồn...). Các file này sẽ bị đổi đuôi và không thể mở được nếu không có khóa giải mã. Mục tiêu chính của loại mã này là máy chủ dữ liệu, hệ thống lưu trữ đám mây, máy trạm của nhân viên kế toán, nhân sự.

Theo Chainalysis, bức tranh về mã độc tống tiền năm 2025 thể hiện đặc trưng rõ nhất là sự thích nghi. Các chiến thuật tống tiền tiếp tục phát triển, cho phép các đối tượng tội phạm thu được giá trị lớn vượt các kênh thanh toán truyền thống. "Kỷ nguyên mã độc tống tiền hiện đại" đòi hỏi cả hệ thống phòng thủ mạnh mẽ và khả năng phục hồi chiến lược để hạn chế tổng thiệt hại do các mối đe dọa đa diện này gây ra.

Thứ hai là loại mã khóa hệ thống (Locker ransomware), tức thay vì mã hóa từng file, loại này khóa hoàn toàn quyền truy cập của người dùng vào thiết bị hoặc toàn bộ hệ thống mạng. Mục tiêu chính của loại mã độc này nhắm tới các thiết bị đầu cuối, máy trạm hoặc hệ thống điều khiển công nghiệp.

Doanh nghiệp thường bị tấn công qua 3 con đường chính gồm: email lừa đảo; lỗ hổng bảo mật; giao thức điều khiển từ xa. Cái đích cuối cùng của ransomware là tống tiền các tổ chức kinh tế.

Chainalysis xem năm 2025 là "năm tàn khốc" về quy mô và tác động toàn cầu của ransomware. Năm 2026 này, sự tàn khốc không những chưa dừng lại, mà còn tinh vi hơn.

Thống kê trên thế giới, năm 2025, số nạn nhân bị tấn công bằng mã độc tống tiền tăng 50% so với năm trước. Đặc biệt, tổng số tiền chuộc bằng mã độc tống tiền năm 2025 tới 820 triệu USD.

Các doanh nghiệp lĩnh vực sản xuất và tài chính/dịch vụ chuyên nghiệp ở hầu hết quốc gia đều bị ảnh hưởng nặng nề, trong đó Canada, Anh, Đức có tỷ lệ bị ảnh hưởng đặc biệt cao trong chuỗi cung ứng, hậu cần và hạ tầng trọng yếu. Điển hình là cuộc tấn công vào hãng xe Jaguar Land Rover, gây thiệt hại ít nhất 2,55 tỷ USD cho nền kinh tế Anh, trở thành "sự cố mạng gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng nhất" trong lịch sử nước này.

Tương tự, nhà bán lẻ đa quốc gia lớn của Anh là Marks & Spencer đã phải vật lộn với sự gián đoạn kéo dài sau một vụ xâm phạm dữ liệu.

Các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng là mục tiêu béo bở. Điển hình, tội phạm đã tấn công bằng mã độc vào Công ty lọc thận DaVita Inc (Mỹ) - vụ tống tiền nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, dẫn đến việc lộ gần 2,7 triệu hồ sơ bệnh nhân và thiệt hại đáng kể với khoảng 1,5 TB dữ liệu lâm sàng của doanh nghiệp.

Đáng chú ý là, năm qua, trên toàn cầu có tới 60% doanh nghiệp vừa và nhỏ sau khi bị tấn công ransomware đã phải ngừng hoạt động trong vòng 6 tháng.

Đáng nói hơn, Chainalysis cho hay, có 2 xu hướng tống tiền nguy hiểm nhất hiện nay.

Đầu tiên là loại "tống tiền kép": trước khi mã hóa dữ liệu, tội phạm sẽ bí mật đánh cắp một lượng lớn thông tin nhạy cảm của doanh nghiệp (bí mật kinh doanh, dữ liệu tài chính, thông tin khách hàng). Nếu doanh nghiệp khôi phục hệ thống mà không trả tiền chuộc, tội phạm sẽ đe dọa tung dữ liệu này lên các trang web hoặc bán cho đối thủ cạnh tranh.

Tiếp đến là thủ đoạn "tống tiền ba": ngoài việc mã hóa và đe dọa rò rỉ dữ liệu, tin tặc sẽ tiến hành thêm một bước thứ ba là liên hệ trực tiếp với khách hàng, đối tác của doanh nghiệp đó để đe dọa, hoặc bán, tung đòn tấn công từ chối dịch vụ đánh sập trang web của doanh nghiệp để gia tăng áp lực tống tiền.

"Tội phạm mạng đã trở nên hung hăng hơn trong các cuộc đàm phán tống tiền, bao gồm cả việc liên hệ với nhân viên và thậm chí cả khách hàng của các tổ chức bị hại. Các nhóm khác thì tập trung vào việc đánh cắp dữ liệu và thậm chí phân tích dữ liệu bị đánh cắp để xác định giá trị và dùng chúng đe dọa tổ chức kinh tế về hậu quả của việc lộ dữ liệu", các chuyên gia Chainalysis cho biết.

100% doanh nghiệp Việt có mã độc "nằm vùng"

Tại Việt Nam, ransomware bùng lên từ năm 2015, khi Kaspersky Lab nhận được nhiều yêu cầu hỗ trợ từ người dùng Việt Nam liên quan đến việc dữ liệu trong máy tính bị lây nhiễm mã độc mã hóa tập tin.

Tới nay, qua giám sát hơn 10.000 máy chủ và 30.000 máy trạm trên toàn cầu, trong báo cáo mới đây, Công ty An ninh mạng Việt Nam VSEC (thành viên Tập đoàn công nghệ G-Group) công bố, 100% doanh nghiệp Việt khi được kiểm tra đều phát hiện mã độc đang "nằm vùng" trong hệ thống. Chỉ riêng nửa năm 2025, tấn công ransomware đã gây thiệt hại hơn 250 tỷ đồng.

Còn theo thống kê của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) thì năm 2025 có tới 52% tổ chức tại Việt Nam đã chịu tổn thất do tấn công mạng. Con số thực tế có thể cao hơn nhiều do tâm lý lo ngại trách nhiệm khiến bộ phận IT thường che giấu sự cố.

Tại hội thảo "Bảo hiểm an ninh mạng và khả năng chống chịu trong kỷ nguyên AI", do NCA tổ chức mới đây, các chuyên gia đã công bố thực tế đáng sợ: thời gian để tin tặc nằm vùng và thu thập thông tin của doanh nghiệp đã rút ngắn từ trung bình 386 ngày xuống chỉ còn vài giờ đồng hồ.

Dây chuyền sản xuất, kinh doanh mã độc

Tấn công bằng mã độc tống tiền không xảy ra riêng lẻ mà được hỗ trợ bởi một chuỗi cung ứng tội phạm mạng rộng lớn hơn, với sự phân công lao động rõ ràng.

Chuỗi cung ứng này thường được gọi là Ransomware-as-a-Service (mã độc tống tiền dưới dạng dịch vụ) gồm: Nhóm phát triển, là những kỹ sư trình độ IT cao chuyên viết mã nguồn mã độc, xây dựng bảng điều khiển để quản lý nạn nhân và hệ thống thanh toán tiền chuộc tự động.

Tiếp đến là Nhóm môi giới quyền truy cập ban đầu (IAB), tức loại tội phạm mạng chuyên đi "dò đường", tìm lỗ hổng, đánh cắp tài khoản hoặc cài đặt backdoor vào hệ thống, sau đó bán quyền truy cập này cho các nhóm thực thi.

Nhóm thực thi sau khi mua quyền truy cập trên sẽ trực tiếp thực hiện các bước thâm nhập, xóa bản sao lưu và để lại thông báo đòi tiền chuộc.

Tiếp theo là nhiệm vụ của Nhóm đàm phán và rửa tiền. Đây là những "chuyên gia" tâm lý, chuyên chat với nạn nhân để ép giá tiền chuộc, sau đó chuyển cho mạng lưới rửa tiền.

Theo Chainalysis, quy mô của hệ sinh thái này đang tăng lên theo thời gian. Chỉ riêng với Nhóm IAB năm 2025 đã "ẵm" được ít nhất 14 triệu USD.

Tổng số tiền chuộc bằng mã độc tống tiền năm 2025 khoảng 820 triệu USD, gấp 58 lần giá trị chảy vào IAB, cho thấy lợi nhuận "khủng" trong phân khúc này của chuỗi cung ứng tội phạm mạng.

(Còn tiếp)

Ông Lâm Quang Nam cho rằng, doanh nghiệp biết chuyển đổi số là tất yếu nhưng không biết bắt đầu từ đâu do đứng trước quá nhiều giải pháp và nhà cung cấp khác nhau. Mỗi nhà cung cấp tìm đến lại giới thiệu một bộ giải pháp. Doanh nghiệp như đứng giữa “mê cung” không quyết định được lối ra chính xác. Rào cản thứ hai là khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế. Không ít dự án chuyển đổi số nhà máy đã được khởi động với ý định “làm lớn ngay từ đầu”, nhưng kết quả là ngân sách cạn giữa chừng, dẫn đến đổ vỡ.

Để hỗ trợ DNNVV, ngày 16-3-2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án chuyển đổi số DNNVV giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đến năm 2030 hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp, trong đó có 300.000 doanh nghiệp ứng dụng nền tảng số, giải pháp công nghệ số và AI.

Đề án cũng đặt mục tiêu phát triển mạng lưới tối thiểu 500 tổ chức, cá nhân tư vấn chuyển đổi số đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn nhằm đồng hành cùng DNNVV trong quá trình triển khai. Theo nhiều doanh nghiệp, việc phát triển mạng lưới tư vấn sẽ giúp DNNVV dễ tiếp cận các giải pháp phù hợp hơn trong bối cảnh thị trường có quá nhiều lựa chọn công nghệ.

Tại TPHCM, theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM (ITPC), thành phố đang triển khai các định hướng theo Nghị quyết 57, xác định 9 nhóm công nghệ, 26 sản phẩm ưu tiên, tập trung vào AI, dữ liệu lớn, robot và hạ tầng số. Với gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, chiếm khoảng 40% cả nước, thành phố có lợi thế hình thành hệ sinh thái cung cấp giải pháp, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số hiệu quả.

Trong nhiều năm qua, cộng đồng tài sản mã hóa đã mở ra nhiều cuộc tranh luận xem máy tính lượng tử có thực sự là mối đe dọa mang tính sống còn với các mạng như Bitcoin, Ethereum hay không. Nỗi lo cốt lõi nằm ở chỗ phần lớn các mạng hiện nay sử dụng cùng một loại kỹ thuật mật mã khóa công khai dựa trên đường cong elliptic (có thể gọi ngắn là “mật mã đường cong”), vốn về mặt lý thuyết có thể bị phá vỡ nếu xuất hiện một máy tính lượng tử đủ mạnh chạy các thuật toán đặc biệt dành cho môi trường lượng tử. Trong trường hợp đó, kẻ tấn công có thể suy ra “khóa bí mật” từ “khóa công khai”, đồng nghĩa với quyền kiểm soát ví và hợp đồng thông minh dễ bị chiếm đoạt.

Tuy nhiên, điểm mới trong hai năm trở lại đây là vai trò của trí tuệ nhân tạo. Nhiều chuyên gia như Alex Pruden (Project Eleven) hay Illia Polosukhin (NEAR, từng làm nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo tại Google) cho rằng trí tuệ nhân tạo đang được sử dụng để đẩy nhanh nghiên cứu về máy tính lượng tử, đặc biệt là vấn đề của bài toán “sửa lỗi trong môi trường lượng tử” – vốn là nút thắt kỹ thuật lớn nhất hiện nay.

Polosukhin nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo đã tăng tốc tiến bộ khoa học từ lâu, từ việc tìm kiếm vật liệu mới đến tối ưu cấu trúc mạch, và không loại trừ khả năng “thế hệ máy tính lượng tử tiếp theo sẽ được chính trí tuệ nhân tạo và các máy tính lượng tử đời này ‘thiết kế hộ’”.

Song song với đó, một nguy cơ hiện hữu đang được nhắc đến nhiều gần đây đó là chiến lược “thu thập bây giờ, giải mã sau”. Cụ thể, các cơ quan tình báo hoặc các nhóm tác nhân tinh vi có thể đang âm thầm thu thập dữ liệu Internet đã mã hóa – bao gồm cả dữ liệu giao dịch trên chuỗi – với kỳ vọng khi có máy tính lượng tử đủ mạnh trong tương lai, họ sẽ giải mã được toàn bộ. Một nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đầu năm 2026 cảnh báo rằng ngay cả khi các mạng blockchain kịp chuyển sang các kỹ thuật mật mã “kháng lượng tử” trong tương lai, dữ liệu lịch sử vẫn có nguy cơ bị giải mã nếu đã bị “gặt hái” từ trước.

Điều này có nghĩa là mối đe dọa lượng tử đối với tài sản mã hóa không chỉ nằm ở tương lai xa, mà đã bắt đầu từ hiện tại ở dạng rủi ro đối với dữ liệu đang được lưu trữ để chờ giải mã sau này – nhất là những dữ liệu có giá trị lâu dài như giao dịch tài chính, sở hữu tài sản, thông tin định danh.

Trí tuệ nhân tạo: vừa là công cụ tấn công, vừa là lá chắn phòng thủ

Bài toán tàu điện (Trolley Problem) vốn là một câu hỏi đạo đức dành cho con người. Nhưng điều gì xảy ra khi người đứng trước cần gạt không phải con người, mà là trí tuệ nhân tạo?

Trong video này, Taca đặt ChatGPT, Grok, Gemini, Claude… vào cùng một kịch bản sinh tử để phân tích cách mỗi AI sử dụng đạo đức để biện minh cho lựa chọn của mình. Đây không phải câu chuyện đúng – sai, mà là câu hỏi đáng sợ hơn: đạo đức của AI đang phục vụ ai?

Trưa thứ Hai ngày 25/5/2026, trong bài phát biểu khai mạc buổi giới thiệu Thông điệp đầu tiên của Đức Thánh Cha – “Magnifica Humanitas” -, Đức Hồng y Pietro Parolin nhận định rằng Thông điệp đặt ra những câu hỏi nền tảng: “Chúng ta đang đi đâu? Chúng ta muốn hướng đến mục tiêu nào? Chúng ta phải chọn hướng đi nào như những con người và như cộng đồng nhân loại?” Câu trả lời của thông điệp là: kỹ thuật không thể được đo lường chỉ bằng hiệu quả hay tốc độ, nhưng phải quy hướng về con người.

Theo Đức Hồng y Quốc vụ khanh Tòa Thánh, phụ đề “Về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo” của Thông điệp cho thấy định hướng căn bản của toàn bộ văn kiện: trí tuệ nhân tạo không chỉ là một tiến bộ kỹ thuật, nhưng là một bước ngoặt thời đại, nơi tập trung câu hỏi lớn về tương lai của nhân loại.

Tuy nhiên, trong tiến trình chuyển đổi kỹ thuật số, nhiều vấn đề của đời sống đương đại được phản chiếu như qua một lăng kính: phẩm giá con người, lao động, tự do, chất lượng các tương quan xã hội, hòa bình, công lý và trách nhiệm đối với ngôi nhà chung. Vì thế, “Magnifica humanitas” được đặt trong dòng chảy sống động của Học thuyết xã hội của Giáo hội.

Ngày nay, trước sức mạnh của các công nghệ kỹ thuật số, Giáo hội một lần nữa được mời gọi phân định những “điều mới mẻ” của lịch sử, và dưới ánh sáng Tin Mừng, đóng góp cho thiện ích của toàn thể gia đình nhân loại.

Cuộc đối thoại giữa Giáo hội và các chủ thể đang định hình biến đổi xã hội 

Điểm mới của thời đại hôm nay là cuộc đối thoại giữa Giáo hội và các chủ thể đang định hình biến đổi xã hội đã được mở ra. Các chính phủ, tổ chức, đại học, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu đều tham gia vào cuộc thảo luận này. Giáo hội bước vào đối thoại với sự tin tưởng và tự do, xác tín rằng việc lắng nghe làm cho sứ vụ phân định trở nên cụ thể hơn.

Trong cuộc đối thoại ấy, Giáo hội mang đến gia sản khôn ngoan được soi sáng bởi mặc khải nơi Đức Kitô: một cái nhìn về con người, phẩm giá, tự do và ơn gọi tương quan của họ. Nếu thiếu nền tảng này, ngay cả những công nghệ tiên tiến nhất cũng có nguy cơ đánh mất thước đo của tiến bộ đích thực.

Trích dẫn lời Đức Thánh Cha trong Thông điệp, “mỗi thế hệ thừa hưởng nhiệm vụ định hình thời đại của mình”, Đức Hồng y Parolin nhấn mạnh rằng trong thời AI, nhiệm vụ ấy trở nên khẩn thiết hơn, vì quyền lực kỹ thuật đang gia tăng với tốc độ có thể vượt quá khả năng định hướng của các thể chế và lương tâm cá nhân. Do đó, sự phát triển của sức mạnh con người đòi hỏi sự trưởng thành tương ứng trong việc quản lý nó.

Thông điệp “Magnifica humanitas” đặt ra những câu hỏi nền tảng

Vì thế, Đức Hồng y kết luận, Thông điệp “Magnifica humanitas” đặt ra những câu hỏi nền tảng: “Chúng ta đang đi đâu? Chúng ta muốn hướng đến mục tiêu nào? Chúng ta phải chọn hướng đi nào như những con người và như cộng đồng nhân loại?” Câu trả lời của thông điệp là: kỹ thuật không thể được đo lường chỉ bằng hiệu quả hay tốc độ, nhưng phải quy hướng về sự thật của con người, công lý trong đời sống chung và thiện ích của mọi dân tộc.

Chiều sâu thần học của thông điệp “Magnifica humanitas”

Tiếp tục buổi họp báo, Đức Hồng Y Víctor Manuel Fernández, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, giới thiệu những suy tư của Giáo hội từ góc độ thần học về ân sủng, giúp chúng ta hiểu được những khả năng siêu việt đích thực vốn có trong con người và được thể hiện qua khát vọng không ngừng vươn lên của chúng ta. Ngài đã giúp nắm bắt được chiều sâu thần học của thông điệp “Magnifica humanitas”. Ngài nhắc nhở rằng khát vọng vươn lên của con người chỉ tìm thấy chân lý khi được soi sáng bởi ân sủng và hướng đến sự trọn vẹn của ơn gọi con người là bước vào mối quan hệ với Thiên Chúa.

Sự liên tục giữa hệ sinh thái toàn diện của “Laudato Si’” và chủ nghĩa nhân văn toàn diện của “Magnifica humanitas” 

Giáo sư Anna Rowlands, Giáo sư về Tư tưởng và Thực hành Xã hội Công giáo tại Đại học Durham và là thành viên của Bộ Phát triển Con người Toàn diện nói về một số chủ đề chính của Thông điệp “Magnifica humanitas”, đặc biệt là cách thông điệp này tái khẳng định các nền tảng và nguyên tắc của học thuyết xã hội của Giáo hội. Những suy tư của bà cũng giúp nhận ra sự liên tục giữa hệ sinh thái toàn diện của “Laudato Si’” và chủ nghĩa nhân văn toàn diện của văn kiện mới này, chứng minh cách thức Tin Mừng kêu gọi chúng ta biến đổi nền văn hóa quyền lực thành nền văn minh tình yêu. Bà đã nêu bật tính hiệu quả của học thuyết xã hội của Giáo hội trước những biến đổi của thời đại chúng ta, giúp nhận ra Thông điệp “Magnifica humanitas” phù hợp với một truyền thống sống động như thế nào, có khả năng bảo tồn các nguyên tắc của nó và làm cho chúng vang vọng theo một cách mới trước những thách thức của trí tuệ nhân tạo.

Tiếp theo là phát biểu của ông Christopher Olah, một người Canada, đồng sáng lập tổ chức “Anthropic” và là nhà nghiên cứu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Ông đã giúp hiểu được một số câu hỏi mà Thông điệp “Magnifica humanitas” đặt ra cho những người đang làm việc trong thiết kế và phát triển trí tuệ nhân tạo. Cuộc đối thoại này càng có giá trị hơn khi nó được duy trì cởi mở và hướng đến không chỉ sự an toàn của các hệ thống, mà còn cả phẩm giá của những người sẽ bị ảnh hưởng bởi chúng.

Lắng nghe những người có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả của sự tiến bộ 

Sau đó, phát biểu của nữ giáo sư Leocadie Lushombo, hiện đang giảng dạy tại Trường Thần học Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara ở California và là thành viên của Bộ Phát triển Con người Toàn diện, giúp hiểu ý nghĩa của Thông điệp “Magnifica humanitas”, bắt đầu từ các dân tộc ở Châu Phi, Châu Á và Châu Mỹ Latinh. Đặc biệt, Giáo sư Lushombo thu hút sự chú ý đến những lời cảnh báo của Đức Thánh Cha về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với lương tâm và sự cấp bách của việc bảo vệ sự thật, bảo vệ người lao động dễ bị tổn thương và gánh vác trách nhiệm đạo đức chung. Theo bà, việc phân định trí tuệ nhân tạo vẫn chưa hoàn thiện nếu không lắng nghe những người có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả của sự tiến bộ mà không thực sự được chia sẻ những lợi ích của nó.

Chúng ta được kêu gọi cùng nhau xây dựng

Phát biểu cuối cùng là của Đức Hồng Y Michael Czerny, Tổng trưởng Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện. Bài phát biểu của ngài giúp chúng ta đặt trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh phát triển toàn diện con người, nơi các vấn đề công nghệ gặp gỡ việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta, giáo dục các thế hệ tương lai và niềm hy vọng Kitô giáo. Đức Hồng Y Czerny nhắc chúng ta rằng chúng ta không phải là những người đứng ngoài cuộc cam chịu trước các quá trình công nghệ. Trong “công trường xây dựng của thời đại chúng ta”, chúng ta được kêu gọi cùng nhau xây dựng, để ngay cả kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo cũng có thể trở thành thời đại mà sự khéo léo của con người phục vụ phẩm giá con người và sự phát triển toàn diện của các dân tộc.

Nhìn nhận công nghệ với lòng tin tưởng và sự sáng suốt

Kết thúc buổi giới thiệu Thông điệp, Đức Hồng y Parolin nhận xét rằng các bài phát biểu cho thấy sự phong phú của thông điệp và khả năng hướng đến Giáo hội, cộng đồng quốc tế và các lĩnh vực khác nhau mà trong đó định hướng về đời sống chung đang được hình thành ngày nay.

Trên hết, điều nổi bật là nhận thức rằng những câu hỏi quan trọng không chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật. Đó là những câu hỏi về nhân loại: chúng ta muốn trở thành ai? Chúng ta muốn để lại tương lai nào cho những người đến sau? Làm thế nào chúng ta có thể định hướng sức mạnh đang nằm trong tay mình?

Đức Hồng y nhận định rằng những bài phát biểu này hội tụ trong một xác tín căn bản: “tương lai công nghệ không phải là một định mệnh đã được định trước, mà là một không gian được giao phó cho trách nhiệm của con người. Trí tuệ nhân tạo sẽ có thể đơm hoa kết trái thực sự xứng đáng với nhân loại khi nó được dẫn dắt bởi một trí tuệ có khả năng dung hòa phẩm giá của con người, công lý của đời sống chung và lợi ích của tất cả các dân tộc”. Do đó, vấn đề không chỉ đơn thuần là sự an toàn của các hệ thống, hiệu quả của chúng, hay khả năng đổi mới của chúng, mà còn là mục đích mà chúng hướng tới.

Theo ngài, Thông điệp “Magnifica humanitas” mời gọi chúng ta nhìn nhận công nghệ với lòng tin tưởng và sự sáng suốt. Nhiệm vụ trước mắt của chúng ta vượt ra ngoài cấp độ thuần túy quy phạm và điều chỉnh, dù nó là cần thiết. Ngài nhấn mạnh: “Đó cũng là một nhiệm vụ giáo dục, thiêng liêng và văn hóa: đào tạo lương tâm có khả năng sống trong thời đại trí tuệ nhân tạo mà không đánh mất tự do, sử dụng các công cụ mạnh mẽ mà không bị chúng chi phối, giữ được tính nhân văn trong một môi trường ngày càng được định hình bởi logic tự động hóa”.

Nguồn: Vatican News Tiếng Việt

Giáo hoàng Leo XIV vừa chính thức công bố thông điệp đầu tiên mang tên Magnifica Humanitas, một văn bản dài 200 trang tập trung vào việc bảo vệ con người trước sự bành trướng của trí tuệ nhân tạo (AI). Thay vì chỉ nhìn nhận AI như một bước tiến kỹ thuật thuần túy, Giáo hoàng cảnh báo về những rủi ro mang tính hệ thống như bất bình đẳng, chiến tranh và sự xói mòn các giá trị dân chủ. Sự kiện ra mắt văn bản này có sự đồng hành của Chris Olah, đồng sáng lập công ty AI Anthropic, cho thấy tầm quan trọng của việc đối thoại giữa tôn giáo và giới công nghệ.

Giáo hoàng lập luận rằng một hệ thống công nghệ được xây dựng và quản trị bởi một nhóm thiểu số tinh hoa sẽ không bao giờ có thể phục vụ lợi ích chung của nhân loại. Khi quyền lực tập trung quá mức, nó có xu hướng trở nên thiếu minh bạch và né tránh sự giám sát của công chúng. Điều này tạo ra rủi ro về các hình thái phát triển lệch lạc, dẫn đến sự phụ thuộc, loại trừ và thao túng xã hội theo những cách thức mới tinh vi hơn.

Thực tế cho thấy AI đang khuếch đại sức mạnh của những bên vốn đã nắm giữ tài nguyên kinh tế, dữ liệu và chuyên môn kỹ thuật. Các nhóm tinh hoa có thể lợi dụng ưu thế này để định hình mô hình tiêu dùng, can thiệp vào các tiến trình dân chủ và điều hướng động lực kinh tế theo hướng có lợi cho riêng họ. Những ví dụ thực tế như việc trì hoãn các sắc lệnh giám sát AI tại Mỹ hay dòng tiền khổng lồ từ giới công nghệ đổ vào các siêu ủy ban hành động chính trị (super PACs) để ngăn chặn quy định quản lý đã minh chứng cho mối lo ngại này.

Những động lực quyền lực này thực chất đã tồn tại từ lâu, tương tự như những gì xảy ra trong cuộc Cách mạng Công nghiệp mà Giáo hoàng Leo XIII từng đề cập vào năm 1891. Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI đã đẩy mức độ rủi ro lên cao hơn bao giờ hết khi nó tác động trực tiếp đến tự do nhận thức. Việc khai thác và thao túng dữ liệu người dùng cùng sự bùng nổ của tin giả và deepfake đang làm suy giảm khả năng phân biệt thật giả của xã hội, gây tổn hại nghiêm trọng đến nền chính trị dân chủ.

Giáo hoàng kêu gọi chấm dứt cuộc chạy đua vũ trang thuật toán, nơi các quốc gia và tập đoàn cố gắng xây dựng những mô hình dữ liệu khổng lồ chỉ để khẳng định vị thế địa chính trị hoặc sự thống trị thương mại. Ông nhấn mạnh rằng quyền lực kỹ thuật không đồng nghĩa với quyền cai trị. Công nghệ cần được dẫn dắt bởi các tiêu chí đạo đức rõ ràng và sự giám sát hiệu quả, với sự tham gia trực tiếp từ chính những cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi các hệ thống này.

Thông điệp của Giáo hoàng Leo XIV là lời cảnh tỉnh về việc đặt phẩm giá con người lên trên lợi nhuận và quyền lực chính trị trong kỷ nguyên số. Để AI thực sự trở thành công cụ phục vụ nhân loại, chúng ta cần thiết lập một cơ chế quản trị minh bạch và ngăn chặn sự độc quyền về tri thức cũng như dữ liệu. Mỗi cá nhân và tổ chức cần chủ động tham gia vào quá trình giám sát công nghệ, đảm bảo rằng các thuật toán không trở thành công cụ để tước đoạt quyền tự do và làm gia tăng khoảng cách xã hội.